Integracyjny Punkt Przedszkolny Iskierka

Kształcenie specjalne


1. NA CZYM POLEGA KSZTAŁCENIE SPECJALNE?

Kształceniem specjalnym obejmowane są dzieci z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi, wymagające specjalnej organizacji nauki i metod pracy. W zależności od rodzaju oraz stopnia zaburzeń i odchyleń dzieciom organizuje się usprawnianie zaburzeń funkcji, rewalidację, kształcenie, które stosownie do potrzeb umożliwia naukę w dostępnym dla nich zakresie.

Kwalifikacje do kształcenia specjalnego, a także o potrzebie zajęć rewalidacyjno – wychowawczych dokonywane są w poradniach psychologiczno – pedagogicznych. Zespoły orzekające, w wyniku stosownych badań specjalistycznych, wydają orzeczenia o rodzaju i stopniu niepełnosprawności. Określają także każdemu dziecku z niepełnosprawnością odpowiednią formę kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju zaburzeń i odchyleń rozwojowych.

Kształcenie specjalne definiowane jest jako stosowanie wobec dzieci specjalnej organizacji nauki i metod pracy, czyli:
- zatrudnienie specjalistów,
- dostosowanie sprzętów i pomieszczeń,
- stosowanie odpowiednich pomocy dydaktycznych,
- dostosowanie programu nauczania do możliwości dziecka,
- indywidualizowanie procesu edukacyjnego,
- dostosowanie form pracy,
- stosowanie metod dostosowanych do możliwości dzieci.


2. KOGO DOTYCZY KSZTAŁCENIE SPECJALNE?

Kształcenie specjalne obejmuje dzieci z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi, w szczególności ma na celu pomoc dzieciom:
- niesłyszącym i słabo słyszącym,
- niewidomym i słabo widzącym,
- z chorobami przewlekłymi,
- z zaburzeniami psychicznymi,
- z niepełnosprawnością ruchową,
- z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim,
- z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym,
- z autyzmem,
- z zaburzeniami sprzężonymi, tzn. z występującymi co najmniej dwiema niepełnosprawnościami,
- niedostosowanym społecznie, zagrożonym niedostosowaniem społecznym, z zaburzeniami zachowania.


3. GDZIE UDAĆ SIĘ PO ORZECZENIE O POTRZEBIE KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO?

Orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydają publiczne (lub niepubliczne) poradnie psychologiczno-pedagogiczne Na terenie miasta Szczecina oraz Polic działają następujące publiczne poradnie psychologiczno – pedagogiczne:

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Nr 1
al. Papieża Jana Pawła II 2, 70-413 Szczecin
Telefon: 91/433-90-40

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Nr 2
ul. Jaśminowa 4, 70-773 Szczecin
Telefon: 91/461-40-39

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Nr 3
ul. E. Plater 86, 71-635 Szczecin
Telefon: 91/422-78-83

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Nr 4
ul. Romera 2, 71-246 Szczecin
Telefon: 91/432-71-16

Centrum Psychologiczno- Pedagogiczne
ul. Łaziebna 6-7, 70-557 Szczecin
Telefon: 91/488-35-12

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Policach
ul. Korczaka 27, 72-009 Police
Telefon: 91/317-67-29

Rodzice, którzy są zaniepokojeni rozwojem swojego dziecka powinni udać się do Poradni w celu konsultacji ze specjalistą. Rodzic ma prawo także do wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia. Wypełniony wniosek (gotowy druk pobiera się w sekretariacie Poradni) i podpisany przez oboje rodziców, składa się w sekretariacie Poradni. Wniosek zostaje rozpatrzony w ciągu miesiąca od daty wpłynięcia. Zespół specjalistów (psycholog, podagog, logopeda, lekarz) przeprowadza testy, ćwiczenia i zabway. Natomiast zespół orzekający wydaje stosowne orzeczenie dotyczące dalszej edukacji dziecka. Często wypełnienie wniosku o wydanie orzeczenia sprawia rodzicom wiele trudności. Zazwyczaj problem dotyczy kwestii o jaki rodzaj orzeczenia wnioskować oraz jaka forma kształcenia będzie najodpowiedniejsza dla dziecka.

Rodzic może ubiegać się o:
• nauczanie indywidualne – w przypadku, gdy stan zdrowia dziecka uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły. W takim przypadku do wniosku należy dołączyć jeszcze wniosek lekarza o indywidualne nauczanie.
• kształcenie specjalne – w przypadku, gdy u dziecka stwierdzono niepełnosprawność (niedosłuch, niedowidzenie, mózgowe porażenie dziecięce, niepełnosprawność intelektualną bądź ruchową). Zespół orzekający stwierdza w orzeczeniu, że dane dziecko wymaga specjalnej organizacji nauki oraz metod pracy i zaleca odpowiednią formę kształcenia.
• zajęcia rewalidacyjno – wychowawcze – w przypadku, gdy dziecko ma głęboką niepełnosprawność intelektualną.

W niektórych przypadkach można otrzymać dwa orzeczenia. Wszystkie orzeczenia są wydawane na czas określony, po upływie którego są nieważne. W każdym okresie ważności orzeczenia rodzic może zwrócić się do Poradni o wydanie orzeczenia uchylającego, jeżeli okaże się, że dziecko zaczęło intensywnie się rozwijać i „dogoniło” rozwojem zdrowych rówieśników. Rodzice otrzymują 3 egzemplarze orzeczenia. Jeden z nich przekazują wybranej przez siebie placówce, do której uczęszcza dziecko.


4. NIEKTÓRE METODY WYKORZYSTYWANE PRZY KSZTAŁCENIU SPECJALNYM

• Metoda "Ruchu Rozwijającego" Weroniki Sherborne

Jest to metoda niewerbalna, która poprawia komunikację dziecka z otoczeniem, uaktywniając „język ciała i ruchu”. Ruch jest podstawowym i naturalnym środkiem porozumiewania się, wychodzącym z centrum naszego ciała, do którego w pierwszym rzędzie sięgają dzieci małe i osoby z utrudnioną komunikacją słowną. Podstawą porozumiewania się za pomocą „języka ruchów” jest świadomość swojego ciała.

Kategorie ruchu w metodzie Ruchu Rozwijającego:
- ruch prowadzący do poznania własnego ciała,
- ruch kształtujący związek jednostki z otoczeniem fizycznym,
– ruch wiodący do wytworzenia się związku z drugim człowiekiem,
- ruch prowadzący do współdziałania w grupie,
- ruch kreatywny.

Bardzo ważnym walorem metody W. Sherborne jest to, iż w atmosferze radosnej zabawy umożliwia dzieciom zaspokojenie takich potrzeb psychicznych jak: bezpieczeństwa, wzrostu i rozwoju, w tym potrzeb społecznych i poznawczych. Ponadto Ruch Rozwijający pozwala na osiąganie zamierzonych efektów poprzez eliminowanie czynników stresujących typu: nakaz, przymus, strach, obawa.

Dzięki tej metodzie, dzieci uczą się poznawać przestrzeń i zachowywać w niej, czują się swobodnie i nie obawiają się otoczenia. Stają się mniej zahamowane i bardziej otwarte na sytuacje problemowe. Metoda ta pozwala dzieciom poznać swoje ciało i uczy kontrolować jego ruchy, ułatwia też nawiązywanie kontaktów, uczy empatii.

• Metoda "Poranny Krąg"

Poranny Krąg jest metodą, która jest określana jako wielozmysłowa. Obejmuje swoim zasięgiem wszystkie zmysły: dotyk, wzrok, słuch, węch i smak. Proponowane w niej oddziaływania mają aktywizować zmysły w sposób odmienny dla każdej pory roku, aby podkreślać zmiany zachodzące w przyrodzie. Świat przyrody jest źródłem zróżnicowanych bodźców. Każda pora roku jest kojarzona z kolorem, smakiem, obrazem, zapachem itp. Metoda Porannego Kręgu przypisuje każdej z pór roku inną symbolikę. Tutaj kalendarz – poszczególne pory roku (wiosna, lato, jesień, zima) narzuca kolor, żywioł, smak, zapach, bodźce wzrokowe, słuchowe, wystrój sali. Polisensoryczne pobudzanie zmysłów jest najlepszym sposobem przekazywania cennych informacji o tym co nas otacza, a najlepszymi pomocami dydaktycznymi są te zaczerpnięte z natury.

Metoda ta jest cenna też z tego względu, że formą zajęć jest spotkanie grupowe, które umożliwia kontakt z rówieśnikami. Jej przebieg zmusza dziecko do czekania na swoją kolej, co pozwala na odbieranie wrażeń płynących z przebywania z innymi podopiecznymi, obserwowania ich w takiej samej sytuacji, w tym samym działaniu, zainteresowania ich ruchami czy minami. Nauczyciel podchodzi po kolei do każdego dziecka, więc można by powiedzieć, że są to zajęcia indywidualne w grupie. Niewątpliwie jest to korzystne dla dzieci oraz umożliwia im bycie w grupie, ale nie pozbawia indywidualnego kontaktu z nauczycielem.

• Metoda M. i Ch. Knill programy aktywności „Świadomość ciała, kontakt i komunikacja”

Programy aktywności stanowią ramy, dzięki którym może się rozwijać kontakt społeczny u dziecka, ruch i zabawa. Mogą one również stanowić bazę wyjściową dla rozwoju rozumienia i używania języka.

Metoda ta głównie oparta jest na kontakcie z ciałem, gdyż doznania związane z odczuwaniem dotyku, ruchu, z tzw. bliskimi zmysłami zapewnia skuteczne zaspokajanie potrzeby poczucia bezpieczeństwa. Metoda pozwala na zdobywanie informacji na temat swojego ciała, wyodrębnianie go z otoczenia, a co za tym idzie ułatwia rozwój poznawczy. Metoda ta to próba wykorzystania osiągnięć psychologii rozwojowej do pracy z dziećmi, które niezależnie od przyczyny zaburzeń nie nawiązują kontaktu z najbliższym otoczeniem.

Główne cele metody:
- przywraca doznania zmysłowe służące poznaniu własnego ciała i umożliwiające kontakt z otoczeniem,
- pobudza dzieci głębiej upośledzone umysłowo do aktywności i współdziałania,
- aktywizuje dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym,
- diagnozuje dzieci nieharmonijnie rozwijające się, z trudnościami w nauce w trakcie terapii,
- porządkuje zachowanie dzieci niedostosowanych społecznie.

Program może być wykorzystany do pracy z dziećmi fizycznie upośledzonymi, nie słyszącymi lub niewidomymi oraz z dziećmi, z którymi trudno jest nawiązać kontakt (z cechami autystycznymi lub psychotycznymi).

• Metoda „Integracja sensoryczna”

Metoda ta polega na przetwarzaniu bodźców sensorycznych. Jest to skomplikowany proces, podczas którego układ nerwowy dziecka odbiera informacje z receptorów wszystkich zmysłów (dotyk, układ przedsionkowy odbierający ruch, czucie ciała, czyli propriocepcja, węch, smak, wzrok i słuch), a następnie organizuje je i interpretuje tak, aby mogły być wykorzystane w celowym i efektywnym działaniu. Te trzy podstawowe zmysły (dotyk, wzrok, słuch) leżą u podstaw rozwoju psychoruchowego dziecka.

Zajęcia terapeutyczne prowadzone z dzieckiem mają na celu zrównoważenie braku oraz wyrównanie zaburzeń, określonych podczas diagnozy, w integracji zmysłowej dziecka. Zajęcia integracji sensorycznej w większości mają charakter aktywności ruchowej, która nakierowana jest na stymulację zmysłów. Są dostosowane do poziomu rozwojowego dziecka i mają postać "naukowej zabawy". Dziecko jest zachęcane i kierowane do wykonywania aktywności, które będą wyzwalać i prowokować odpowiednie, skuteczne reakcje na bodziec sensoryczny. W trakcie zajęć wykonywane są odpowiednie dla dziecka aktywności dostarczające stymulacji przedsionkowej, proprioceptywnej oraz dotykowej. Stopień trudności tych aktywności jest stopniowo zwiększany tak, aby wymagać od dziecka bardziej zorganizowanych i zaawansowanych reakcji. W trakcie terapii preferowane są ukierunkowane zabawy i aktywności swobodnie wykonywane przez dzieci, wyzwalające automatyczne reakcje sensoryczne, aniżeli instruowane, narzucone i ćwiczone konkretne reakcje na bodźce. Terapia jest zazwyczaj dla dziecka przyjemnością, ale jednocześnie ciężką pracą, nastawioną na osiągnięcie sukcesu, który prawdopodobnie byłby niemożliwy w całkowicie spontanicznej zabawie.
Program może być wykorzystany do pracy z dziećmi fizycznie upośledzonymi, niesłyszącymi lub niewidomymi oraz z dziećmi, z którymi trudno jest nawiązać kontakt (z cechami autystycznymi lub psychotycznymi).


5. KORZYŚCI DLA DZIECI WYNIKAJĄCE Z KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO

Narodziny dziecka z niepełnosprawością zazwyczaj wywołują duże obawy u rodziców. Wczesna diagnoza oraz praca przy zastosowaniu odpowiednich metod, mogą sprawić, że dziecko będzie rozwijać się prawidłowo. Okres wczesnodziecięcy to przede wszystkim rozwój psychoruchowy dziecka. Rozwój ruchowy (fizyczny) jest ściśle powiązany z rozwojem psychicznym. Tak więc opóźnienia w rozwoju ruchowym mogą być także opóźnieniami w rozwoju psychicznym. Należy pamiętać, że wczesna diagnoza umozliwi podjęcie działań zmierzających do zminimalizowania skutków niepełnosprawności, a szybko podjęte działanie zwiększy szanse na osiągnięcie sukcesu oraz optymalny rozwój dziecka. To na rodzicach spoczywa ciężar obserwacji swojej pociechy i odpowiednio wczesnej reakcji w razie zaobserwowanych nieprawidłowości.

Główne korzyści wynikające z zastosowania odpowiednich metod przy pracy z dzieckiem z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego to:
- lepsze poznanie dziecka,
- dostosowanie programu nauczania do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka,
- wzmożona aktywizacja dziecka,
- lepsze warunki do wyrównywania istniejących braków,
- zapobieganie pojawianiu się nowych zaburzeń i odchyleń,
- wielowymiarowe i wielozmysłowe oddziaływanie na dziecko.